boeken
'Sarphati was wel een teamplayer'
sluiten



Lydia Hagoort over Samuel Sarphati
vrijdag 8 februari 2013

Sarphati kon wel degelijk goed samenwerken en delegeren, in tegenstelling tot wat altijd werd aangenomen. Dat concludeert Lydia Hagoort, historica en verbonden aan het Stadsarchief in Amsterdam, in haar boek Samuel Sarphati. Van Portugese armenarts tot Amsterdams ondernemer, op basis van nieuw archiefonderzoek. 'Sarphati was geen dwarsligger die altijd alles alleen wilde doen.'

door Floris Betlem

Waarom dit boek?
'Voor mijn boek Het Beth Haim in Ouderkerk aan de Amstel uit 2005 heb ik onderzoek gedaan in Sefardische, dus Portugees‑Joodse bronnen. Daarin kwam naar voren dat Sarphati een belangrijke positie had binnen de Sefardische gemeenschap. Er was al veel geschreven over hem vanuit niet‑Joodse bronnen en toen kwam ik op het idee om die informatie te vergelijken met de Sefardische bronnen, om een objectief beeld van hem te krijgen.'

Welke rol speelde de Portugees‑Joodse gemeenschap in het negentiende‑eeuwse Amsterdam?
'De rol van de Sefardische gemeenschap in het negentiende‑eeuwse Amsterdam was klein, vooral in vergelijking tot de zeventiende eeuw. In de achttiende en negentiende eeuw waren veel vooraanstaande Amsterdamse, Sefardische families naar de Verenigde Staten geëmigreerd. De rijke families die overbleven waren vaak renteniers, die hun geld belegden in bijvoorbeeld de vuilophalingsdienst en vuilverwerking.'

Welke positie had Sarphati binnen deze gemeenschap?
'Sarphati oefende al vroeg vooraanstaande functies uit binnen Portugees‑Joodse organisaties. Hij kwam uit een redelijk rijke familie, die niet over een dubbele achternaam beschikte ‑ een teken van aanzien ‑ , maar die in de praktijk wel tot de Sefardische elite behoorde. Zijn vader was een vermogende tabakshandelaar, dat blijkt al uit het feit dat hij vijfhonderd gulden betaalde om zijn zoon een apothekersopleiding te laten volgen. Dat was toen een immens hoog bedrag.'

Waarom is er zo weinig over Sarphati geschreven? Heeft dat iets te maken met zijn Joodse achtergrond?
'Nee, dat heeft een andere oorzaak. Hij heeft namelijk geen memoires geschreven, en er is geen privéarchief van hem. Bovendien zijn er weinig persoonlijke brieven van Sarphati bewaard gebleven.'

Wat waren de oorzaken dat de arts Sarphati zich steeds meer ging bezighouden met ondernemen?
'Sarphati had geneeskunde gestudeerd in Leiden, maar hij interesseerde zich meer in scheikunde en farmacie. Ik denk dat hij geneeskunde is gaan studeren onder druk van de gemeenschap. Toen hij zijn studie had afgerond ging hij zich steeds meer bezighouden met het onderwijzen van scheikunde, maar dit was steeds moeilijker te combineren met zijn baan als armenarts. Op een gegeven moment werd Sarphati gevraagd door de gemeente Amsterdam om de afvalverwerking scheikundig te analyseren, zodat het stadsvuil beter verwerkt kon worden. Hij constateerde dat er nog geen georganiseerde vuilafhalingsdienst was in Amsterdam, en zag hierin een mogelijkheid om zijn eigen onderneming te starten.'

Waarom was hij zo succesvol als ondernemer?
'Er wordt vaak gesteld dat Sarphati een ondernemend persoon was, maar niet goed kon delegeren. Daar verzet ik mij tegen. Uit het archiefmateriaal dat ik heb onderzocht, waarin veel van zijn projecten aan bod komen, blijkt dat hij wel goed kon delegeren, en daarom ook zoveel succes boekte.'

Was Sarphati zo begaan met het lot van de armen omdat hij Joods was?
'Binnen het Joodse geloof is het een belangrijke traditie om voor de armen te zorgen. Daarnaast groeide hij op in de Jodenbreestraat, waar veel bedelaars rondliepen. Ook in zijn werk als armenarts kwam hij veelvuldig in aanraking met de onderkant van de samenleving. In die tijd werd er veel gepraat over het lot van de armen; armoede werd steeds meer als een maatschappelijk probleem gezien. Sarphati heeft er voor gezorgd dat de dubbele belasting op koosjer vlees werd afgeschaft en hij was een initiatiefnemer tot de oprichting van een meel‑ en broodfabriek. Die had als doel goedkoop brood te produceren voor de arme bevolking.'

Hoe was zijn contact met de liberale voorman Thorbecke?
'Sarphati en Thorbecke waren geestverwanten, ze hadden dezelfde visie op de maatschappij. Thorbecke hield zich, net als Sarphati, vooral bezig met de verbetering van de armenzorg en het onderwijs. Naast de vele briefwisselingen is er weinig persoonlijk contact geweest tussen Thorbecke en Sarphati.'

De gemeente stond vaak afwijzend tegenover de plannen van Sarphati. Speelde antisemitisme daarin een rol?
'Het is een mythe dat Sarphati voortdurend werd tegengewerkt, zoals verschillende verhalen over Sarphati stellen. Dan had hij nooit zoveel kunnen opbouwen. De enige persoon die Sarphati expliciet heeft tegengewerkt was James John Teding van Berkhout die wethouder publieke werken was in Amsterdam. Berkhout was afwachtend en behoudend, het tegenovergestelde van Sarphati. Zijn bijnaam luidde ook 'Treuzel Berkhout'. Daarnaast was hij een aanhanger van de orthodox‑protestantse Réveil‑beweging, die Joden zag als niet‑bekeerde christenen. Dit kan een rol hebben gespeeld in de samenwerking met Sarphati.'

Was Sarphati geliefd bij zijn tijdgenoten?
'Sarphati was een held, vooral onder de armen, omdat hij een van de belangrijkste initiatiefnemers was van de bouw van het Paleis voor Volksvlijt (dat voor iedereen toegankelijk was) en de oprichting van de meel‑ en broodfabriek. Als je de bronnen over zijn begrafenis naslaat, kom je tot de conclusie dat er veel mensen bij zijn uitvaart moeten zijn geweest.'
bron historisch nieuwsblad.nl

boekgegevens:Samuel Sarphati
Van Portugese armenarts tot Amsterdamse ondernemer

Auteur: Lydia Hagoort
Blz.: 416 pagina's, circa 40 illustraties
Prijs: € 29,90
Uitgeverij: Bas Lubberhuizen


[www.autorenaissance.nl]

Heb je een facebookprofiel en weet je eigenlijk verder niets van facebook af ? Ben je een zelfstandige en wil je een fanpagina aanmaken ? Wil je dat ik voor jou je fanpagina bijhoud ? Heb je vragen over andere sociale media ? Mijn naam is Ronieth Ilsar en ik help je met plezier tegen redelijke prijzen. Ik heb verschillende cursussen sociale media gedaan en heb veel ervaring. Stuur een mailtje naar ilro1965@gmail.com
Coaching op essentie met Joodse ondertoon www.jessiedewind.nl advies@jessiedewind.nl Coaching op essentie met Joodse ondertoon www.jessiedewind.nl advies@jessiedewind.nl Coaching op essentie met Joodse ondertoon www.jessiedewind.nl advies@jessiedewind.nl

Wat een verrassing: JOODS BED AND BREAKFAST in AMSTERDAM en wel in west vlak bij Sjoel West. Plaats voor 3 personen ( 1 kind) in ruime kamer op de 3e etage ( trappen )met eigen w.c., badkamer, koelkast, radio, koffie/thee fasciliteit en heerlijke rust. 25 euro p.p. per nacht. Ontbijt op aanvraag en is kosjer z.n. Bereik: tram 1 en 17 halte Surinameplein. Bus 15 halte Corantijnstraat. Ringweg uitgang 106. mail erwin5770@gmail.com
Kaits is een stichting voor Israelische cultuur in Nederland en biedt verschillende activititen: taalcursusssen, artstieke en cretieve workshops, films, museum tours, lezingen en cursussen, theater, viering van de Joodse feesten en veel meer.


SASKIA WEISHUT-SNAPPER PEINTISSERIES
textiele kunst en mixed media, voorts keppeltjes, tefille omslagen, parochot,choepot etc. www.saskia.weishut.com saskia@weishut.com



................................................................. ......OPROEP...KUNSTENAARS...... ................................................................. ....................doe mee aan...................... ..............www.sendasmile.com............ ................................................................. .........KUNST&HALLOJOODS........ ..........voor GOEDE DOELEN.......... ................................................................. .........zie PRIKBORD>oproep........... .................................................................
YAD ELIE, een non-profit organisatie, geeft hongerige Joodse en Arabische schoolkinderen kans op een betere toekomst middels verantwoorde maaltijden. YAD ELIE heeft u nodig om hen te helpen!